ONTDEKKING VAN AMERIKA

Columbus was niet de eerste mens die in 1492 voet op Amerikaanse bodem zette. Het waren de voorouders van de indianen die het continent al millennia lang bevolkten. Die werden door de (paleo-)antropologen paleo-indianen genoemd (het woord "indianen" is wèl door Columbus bedacht, zie verderop). De Paleo-indianen hadden Noord-Amerika ongeveer 20.000 jaar geleden vanuit Azië bereikt via de Beringlandbrug en werden daarmee de oudste bewoners van Amerika. Vanuit Alaska verspreidden ze zich tot diep in Zuid-Amerika. Het oudste archeologisch bewijs van bewoning is gevonden op de Chileense site Monte Verde, waar mensen naar schatting 18.500 – 14.500 jaar geleden (16.500 – 12.500 v.Chr.) zouden hebben geleefd.

DE INDIANEN

De oorspronkelijke bewoners van Amerika waren, zoals vermeld, de indianen. Een verzamelnaam van honderden verschillende stammen en taalgroepen, elk met hun eigen cultuur, taal en manier van leven. Een greep daaruit:

Noordoost-Amerika: stammen zoals de Iroquois (inclusief de Mohawk), Huron en Algonquin leefden hier. De Iroquois Confederatie was een van de bekendste en politiek machtigste confederaties.

Grote Vlaktes: hier leefden nomadische stammen die de bizon volgden, zoals de Sioux, Cheyenne, Comanche en Blackfoot.

Zuidoost-Amerika: de Cherokee, Chickasaw, Choctaw en Creek waren grote stammen die hier leefden.

Zuidwesten: de Pueblo-cultuur was hier prominent aanwezig, met groepen als de Zuni en de Hopi. De Navajo en Apachen leefden in de 16e eeuw in dit gebied.

Noordwesten: stammen zoals de Salish leefden aan de westkust.

Mexico en Midden-Amerika: de Azteken en de Maya's. Deze volkeren vormden grote, geavanceerde beschavingen in respectievelijk Centraal-Mexico en Yucatán.

De eerste Europeanen die het bestaan van het Noord-Amerikaanse continent ontdekten (rond het jaar 1000 n.Chr.) waren enkele IJslandse Vikingen onder leiding van Leif Eriksson. Ze arriveerden aan de oostkust van Canada, die Eriksson "Vinland" (Newfoundland) noemde. Ze deden een mislukte kolonisatiepoging op Groenland en Newfoundland (bij L'Anse aux Meadows).

Wat later (periode 1007-1009) deed de IJslander Thorfinn Karlsefni opnieuw een poging een kolonie in Noord-Amerika te stichten. Met drie schepen en 160 mensen vestigde hij zich in Newfoundland, maar het eindigde in een fiasco, omdat de indianen de nieuwkomers uit alle macht bevochten. Karlsefni en zijn Vikingen keerden noodgedwongen terug naar IJsland.

Vanaf de ontdekking van Amerika door de Europeanen heeft het land qua inwoneraantal een enorme groei doorgemaakt. De oorzaken daarvan liggen verspreid over een periode van ruim 420 jaar:

1. Kolonisatie (1492-1776)
2. Import van slaven (1526-1808)
3. Immigratiegolf (1820-1920)

Op de volgende pagina's wordt op deze aspecten uitgebreid ingegaan. Maar eerst de vraag: waar komt de naam Amerika vandaan? En wie komt de eer toe als ontdekker van dit land?

OORSPRONG VAN DE NAAM "AMERIKA"

In de geschiedenisboekjes ligt het al heel lang vast dat Christoffel Columbus (Spaans: Cristóbal Colón) de ontdekker van Amerika is. Ontdekkers gaven gebruikelijkerwijs hun naam aan hun ontdekking, maar in dit geval is dat niet gebeurd. De naam Colombia, het Zuid-Amerikaanse land, is dan weer wel ontleend aan de Italiaanse zeevaarder. Maar het was Francisco de Miranda (Caracas, 28 maart 1750 – Cádiz, 14 juli 1816), een Venezolaanse generaal, revolutionair en vrijheidsstrijder die streefde naar onafhankelijkheid en vereniging van de Spaanse koloniën op het Amerikaanse continent. Hij gebruikte de naam van Columbus rond 1800 als een eerbetoon aan hem. Maar hoe zit het dan met Amerika?

OPTIE 1: AMERIGO VESPUCCI

Er bestaan twee theorieën over de afkomst van de naam Amerika. De eerste is Amerigo Vespucci. Hij was, net als Columbus, niet direct een kolonist, maar een ontdekkingsreiziger en tevens een Florentijnse koopman, wereldreiziger en navigator.

Hij studeerde astronomie, kosmografie en geografie en kwam in dienst van de rijke bankiersfamilie De' Medici (of Dei Medici). Dat was behalve een rijke, machtige en invloedrijke bankiersfamilie ook een politieke dynastie. Ze heeft geregeerd van 1434 tot 1734 over Florence en een tijd over het hertogdom Toscane. Ze bezaten onder andere het Palazzo Pitti met de Boboli-tuinen.

Het Palazzo degli Uffizi, kortweg Uffizi, is een palazzo of stadspaleis in de Italiaanse stad Florence en was oorspronkelijk het kantoor- of administratiegebouw van de Florentijnse magistratenfamilie. Nu is er een van de oudste en belangrijkste kunstmusea ter wereld gevestigd: de Galleria degli Uffizi.

Voor deze familie deed Vespucci politieke ervaring op als deelnemend lid van een gezantschap naar Lodewijk XI van Frankrijk en werd hij bankier bij De' Medici. In 1492, het jaar waarin Columbus zijn eerste ontdekkingsreis ondernam, kreeg Vespucci opdracht om voor de bankiersfamilie economische belangen te behartigen in de Zuid-Spaanse stad Sevilla, de belangrijkste stad van Zuid-Spanje op het gebied van cultuur, politiek, economie en kunst.

DE NIEUWE WERELD

In Sevilla kwam Vespucci in aanraking met zeevaarders vanwege de financiële belangen voor het opzetten van grote expedities naar de 'Nieuwe Wereld'. Ook vanwege zijn studie kreeg hij steeds meer interesse in deze ontdekkingsreizen en besloot hij hier zelf aan deel te gaan nemen. Uiteindelijk heeft hij vooral van Zuid-Amerika veel ontdekt en verkend. Later claimde hij de ontdekking van de Nieuwe Wereld, maar dit is nooit gehonoreerd.

Vespucci schreef enkele brieven over de Nieuwe Wereld die hij had ontdekt, waarin hij vol lof sprak over de vruchtbaarheid en schoonheid van het continent. Deze brieven werden in Europa enthousiast onthaald. Ze brachten de Europeanen tot de bevinding dat wat in het westen was ontdekt geen losse eilanden betrof of een deel van Indië, maar een 'Nieuwe Wereld' (deze term is van Vespucci zelf; een van zijn brieven was getiteld "Mundus Novus").

Ze waren voor de Duitse cartograaf Martin Waldseemüller in Saint-Dié-des-Vosges (in de Franse Vogezen) een reden om op zijn kaart Universalis Cosmographiae in 1507 het ontdekte land naar Vespucci te noemen. Dit voorstel vond ingang en op een landkaart van Gerard Mercator, gepubliceerd in 1538, vinden we Terra Americi (Americae) terug als naam voor het volledige continent, Noord-Amerika incluis (de naam zie je binnen de rode kaders op de kaart)

OPTIE 2: RICHARD AMERYK & JOHN CABOT

Volgens Herman Boel, een Belgische vertaler en schrijver van "666 leugens die iedereen gelooft", is het continent echter genoemd naar Richard Ameryk.

Hij was een Engelse koopman uit Wales, koninklijke douanebeambte en later, van 1497 tot zijn dood in 1503, sheriff van Bristol. Ameryk financierde de reizen van ene John Cabot naar Noord-Amerika en zorgde ervoor dat de Britten Noord-Amerika konden claimen. Dit is aannemelijker, omdat de naamgeving van plaatsen altijd via de achternaam ging. Alleen van leden van koninklijke families werd de voornaam gebruikt. John Cabot, de Engelse naam van de Venetiaanse Giovanni Caboto, was een ontdekkingsreiziger die in 1490 verhuisde naar Valencia in Spanje.

Hij had dezelfde plannen als Columbus, maar Spanje en Portugal hadden geen belangstelling. Daarom reisde hij naar Bristol in Engeland. Kennelijk deed hij eind 1495 zijn voorstel aan Hendrik VII, want op 5 maart 1496 kreeg hij zijn toestemming van Hendrik om op zoek te gaan naar nieuwe landen en deze voor Engeland in bezit te nemen. Cabot deed in 1496 zijn eerste poging, die echter mislukte. Over deze reis is verder weinig bekend. In mei 1497 vertrok Cabot opnieuw met één schip, de Matthew, uit Bristol. Waar hij precies landde, is onbekend. Cabot ging aan land en nam het gebied namens Engeland in bezit. Hij vond sporen van menselijk leven, maar heeft nooit Indianen ontmoet. Dit kwam omdat hij vooral dagenlang voor de kust voer, maar slechts kortstondig effectief aan land ging. Op de thuisreis stuurde hij te ver zuidelijk, waardoor hij bij Bretagne, het Franse schiereiland, pas land zag. Na aankomst in Bristol op 6 augustus reisde hij meteen door naar Londen, waar hij op 10 augustus een onderhoud met de koning had. Deze toonde zich verblijd met het nieuws, en hij gaf Cabot een beloning van tien pond en een jaarlijks pensioen van twintig pond. Ook werd er voor het volgende jaar een nieuwe expeditie van minstens tien schepen gepland.

Er is maar weinig bekend over Cabots reis. De belangrijkste bron is een brief van handelaar en spion John Day (de "John Day letter"), geschreven aan de Spaanse admiraal Lord Grand Admiral (waarvan men denkt dat het Columbus was) in de winter van 1497/1498. Deze werd bij toeval in 1955 ontdekt in Spaanse archieven. Aan de hand daarvan werden door de meeste historici Newfoundland en Cape Breton-eiland als de meest waarschijnlijke kandidaten beschouwd voor de landingsplaats van Cabot in 1497, al worden ook Maine en Labrador genoemd.

Voor de herdenkingsplechtigheid in 1997 (vijfhonderd jaar na de ontdekking) werd Cape Bonavista op Newfoundland door Canada en het Verenigd Koninkrijk aangeduid als de "officiële" landingsplaats. Tijdens de viering begroette de toenmalige koningin Elizabeth II samen met leden van de Italiaanse en Canadese regeringen een replica van het schip Matthew uit Bristol op Cape Bonavista toen het arriveerde na een overtocht van de Atlantische Oceaan.

OFFICIËLE ONTDEKKING VAN AMERIKA, BEGIN VAN DE KOLONISATIE

In tegenstelling tot de populaire legende geloofden ontwikkelde Europeanen in de tijd van Columbus dat de wereld rond was, zoals St.-Isidorus in de zevende eeuw betoogde. Ook de Griekse filosofen Pythagoras en Aristoteles stelden eeuwen voor de jaartelling al dat de aarde rond was. Columbus raakte geobsedeerd door de mogelijkheid om een ​​westelijke oceaanroute naar Cathay (China), India en de goud- en specerijeneilanden van Azië te ontwikkelen. De kolonisatie van Amerika begon met het moment dat de eerste Europeanen onder leiding van ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus, varend onder Spaanse vlag, in 1492 voet aan land zetten in de Nieuwe Wereld, het latere Amerika. En volgens de geschiedenisboekjes is hij daarmee dus de ontdekker van Amerika.

CHRISTOFFEL COLUMBUS

Columbus werd geboren in 1451, waarschijnlijk in Genua (Italië). Over zijn vroege leven is weinig bekend, behalve dat hij werkte als zeeman en daarna als maritiem ondernemer. Als koopman voor een handelsfirma voer hij vooral langs de Middellandse Zee. In 1476 werd zijn schip aangevallen door een Franse piraat en tot zinken gebracht. De Italiaan spoelde meer dood dan levend aan op de Portugese kust. Daar ging hij werken bij de kaartenmakerij van zijn broer Bartholomeus. Hij trouwde met de Portugese Felipe Moniz Perestrelo en zij kregen een zoon, Diego. Zijn vrouw Felipe overleed enkele jaren daarna.

De Europeanen kenden toen nog geen directe zeeroute naar Zuid-Azië. De route via Egypte en de Rode Zee was, evenals veel landroutes door het Ottomaanse (of Osmaanse) Rijk, voor Europeanen afgesloten. (Het Ottomaanse Rijk, ca. 1299-1922, was een islamitisch wereldrijk gesticht door sultan Osman I, dat zich over drie continenten (Europa, Azië, Afrika) uitstrekte. Het kolossale rijk werd langzaamaan kleiner tot in 1923 een gebied overbleef dat we nu kennen als Turkije).

Columbus en de meeste anderen onderschatten echter de grootte van de wereld, omdat ze berekenden dat Oost-Azië ongeveer moest liggen op de plaats waar Noord-Amerika op de wereldbol is gesitueerd (ze wisten nog niet dat de Stille Oceaan bestond).

Columbus probeerde koning John II van Portugal over te halen om zijn 'Enterprise of the Indies', zoals hij zijn plan noemde, te steunen. Hij werd afgewezen en ging naar Spanje, maar ook daar werden zijn plannen tot twee keer toe afgewezen door koning Ferdinand en koningin Isabella. Die wilden van hun rijk niet alleen een bestuurlijke, maar ook een religieuze eenheid maken en voerden daartoe de Inquisitie in.

DE INQUISITIE

Door martelingen, executies en verbanningen van andersdenkenden, voornamelijk joden en moslims, was de Spaanse Inquisitie wreder dan die in de rest van Europa. De machtshonger van het vorstenpaar voedde eveneens hun expansiedrift. Een van de meest verstrekkende beslissingen in dit opzicht was dat Isabel op enig moment de reisplannen van Columbus wèl serieus nam. Ze was bereid de eerste reis van deze latere ‘ontdekker’ van Amerika te financieren. Na de Spaanse verovering van het Moorse koninkrijk Granada in januari 1492 (de Reconquista) stemden de Spaanse vorsten ermee in om Columbus' poging om een ​​westelijke oceaanroute te vinden te ondersteunen.

EERSTE STAPPEN OP AMERIKAANSE BODEM

Op 3 augustus 1492 vertrok Columbus samen met de Pinzón-broers vanuit Palos (Spanje) met drie kleine schepen: Santa Maria (de achtergrondfoto van deze pagina laat een replica zien van het schip), La Pinta en La Niña. De drie broers Pinzón, inwoners van Palos, waren Spaanse zeelieden, piraten, ontdekkingsreizigers en vissers. Columbus was de kapitein op de Santa Maria, Martín Alonso Pinzón en Francisco Martín Pinzón waren kapitein resp. meester op La Pinta. Vicente Yáñez Pinzón voerde het bevel op La Niña tijdens zijn eerste expeditie met Columbus. Nadat ze de Atlantische Oceaan waren overgestoken, arriveerde het gezelschap op 12 oktober in het Caraïbisch gebied en stuitte als eerste op een Bahamaans eiland, zeer waarschijnlijk Guanahaní, de Taíno-naam voor het eiland, dat door Columbus San Salvador werd genoemd.

De lokale bevolking op het eiland was de Taíno, een bevolkingsgroep die leefde in gebieden rond de Caribische Zee, op de eilanden Hispaniola, de Bahama's, Cuba, Jamaica, Puerto Rico, de Turks- en Caicoseilanden en de noordelijke Kleine Antillen. Maar Columbus was in de overtuiging dat ze Oost-Azië (Indië) hadden bereikt, en noemde de Taíno "Indios" (indianen), een woord dat sindsdien de verzamelnaam is geworden van de inheemse Amerikaanse bevolking. Later heeft het eiland ook nog lange tijd Watling Island geheten, naar een beruchte zeerover, maar inmiddels draagt het weer de naam San Salvador.

Columbus' expeditie ging dezelfde dag nog aan wal en eiste het land op voor Isabella en Ferdinand van Spanje. Later die maand zag Columbus Cuba, waarvan hij dacht dat het het vasteland van China was, en in december landde de expeditie op Hispaniola, waarvan Columbus veronderstelde dat het Japan zou kunnen zijn. Hij vestigde daar een kleine kolonie met 39 van zijn mannen.

De ontdekkingsreiziger keerde in maart 1493 terug naar Spanje met goud, specerijen en "Indiase" gevangenen en werd met de hoogste eer ontvangen door het Spaanse hof. Hun investering had voor hen geen windeieren gelegd: Columbus bracht hen onmetelijke rijkdommen in de vorm van goud, zilver en nieuwe grondgebieden om over te heersen. Tijdens zijn leven leidde Columbus in totaal vier expedities naar de Nieuwe Wereld, waarbij hij verschillende Caribische eilanden, de Golf van Mexico en het vasteland van Zuid- en Midden-Amerika verkende, maar hij bereikte nooit zijn oorspronkelijke doel: een westelijke oceaanroute naar de grote steden van Azië.

Columbus stierf op 20 mei 1506 in Valladolid (Spanje) zonder te beseffen hoe groot het belang was van zijn ontdekkingen. Hij was het die voor Europa de Nieuwe Wereld had ontdekt. Haar rijkdom in de volgende eeuw zou helpen om van Spanje de rijkste en machtigste natie op aarde te maken.

KOLONISATIE OORZAAK VAN RACISME

Columbus is lang bejubeld en bewonderd geweest en wereldwijd zijn veel standbeelden voor hem opgericht voor al zijn verdiensten. Maar in 2020 ontstond in het westen een antiracismebeweging in veel landen, waaronder de VS, het Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk en Nederland, met de roep om beelden van kolonisten, slavenhandelaren en zogenaamde zeehelden te verwijderen. De kolonisatie van veel landen en de daaruit voortvloeiende slavenhandel werden gezien als de oorzaak van het racisme. Ook werden in veel steden en dorpen straatnamen of namen van andere publieke ruimtes die verwezen naar het koloniale verleden ter discussie gesteld en verwijderd of vervangen door andere namen.

Algemeen wordt dus aangenomen dat Columbus de ontdekker is, en Vespucci de naamgever is van Amerika. Maar een feit is dat de ontdekking door Columbus een belangrijk keerpunt is in de wereldgeschiedenis door het veroorzaken van een kolonisatieproces dat een paar eeuwen zou duren. En dat heeft uiteindelijk, in 1776, geleid tot de Verenigde Staten van Amerika. Hoe? Dat lees je op de volgende pagina: De kolonisatie van Amerika.

De Spanjaarden en Portugezen probeerden met geweld de Engelsen, Fransen en Hollanders uit het zuidelijk halfrond, waar ze heer en meester waren, te weren. Waar Columbus heel zijn leven bleef denken dat hij toch in Azië was beland, besefte men sinds de ontdekking van Brazilië en Venezuela door Vespucci in 1499 dat een nieuw continent was ontdekt. Maar er bleef gezocht worden naar een noordwestelijke doorsteek naar Azië, in de overtuiging dat het Noord-Amerikaanse continent een smalle strook was, begrensd door een bergketen (de Appalachen). De Stille Oceaan zou dan betrekkelijk vlakbij hebben gelegen. De ontdekkingsreizigers hadden geen besef van de werkelijke grootte van het Noord-Amerikaanse werelddeel.