HISTORIE VAN DE BLUES

Kolonisatie en Slavernij V.S.

"Blues" komt van het Engelse "feeling blue", wat neerslachtig, in de put zitten, betekent. De aanduiding 'blue' stamt uit de 16de eeuw en is afkomstig uit de zeilscheepvaart. Als vroeger een schip tijdens de reis zijn kapitein of een andere officier verloor, voerde het voor de rest van de reis een blauwe vlag en werd een blauwe band rond het hele schip geschilderd alvorens de thuishaven binnen te lopen. In de 19de eeuw werd het vooral gebruikt om een gevoel van somberheid, verveling, verdriet of algehele ongelukkigheid aan te geven, wat later in verband werd gebracht met de zwarte bevolking.

Afrikaanse ritmes

Op tv hoor je soms in de een of andere documentaire over "de wonderlijke geluiden van Afrika". Bedoeld worden de geluiden van de natuur: dieren, vogels, insecten, het geluid van de hitte. Deze geluiden inspireerden de Afrikaanse muzikanten duizenden jaren lang. Trommels waren hun middel om te communiceren tussen stammen onderling, maar ook werden ze gebruikt tijdens rituelen, dansen enz. De klanken die ze erbij gebruikten maakten het tot liedjes. Afrikaanse muziek is puur een mondelinge traditie, van generatie op generatie overgegaan. Er zijn slaapliedjes, feestliedjes, religieuze en marsliedjes. Feitelijk verschilt het niet van muziek uit andere continenten. Maar opvallend is dat de muziek vooral wordt gedomineerd door de vraag- en antwoordvorm (call and response-patroon), wat de liedjes tot een vorm van communiceren maakt en maakte, en die later de Blues en Jazz sterk zou beïnvloeden. De slaven die in het verleden van Afrika naar Amerika werden getransporteerd om te werken op de plantages namen niets mee. Geen bezittingen, en al zeker geen muziekinstrumenten of uitgeschreven muziek. Het waren de liedjes, hun muziek, klanken en ritmes die, net als de herinneringen aan hetgeen ze achterlieten, in de hoofden van de slaven mee reisden. Tientallen decennia later, maar vooral na afschaffing van de slavernij, zou zich o.a. uit deze muziek de Blues onwikkelen.

De Blues heeft een lange en uitgebreide historie en is wereldwijd verspreid geraakt. Hoe dat gebeurde begint met het moment dat de eerste Europeanen voet aan land zetten in de Nieuwe Wereld.


Eerste kolonisten

Christoffel Columbus (Genua, 1451 - Valladolid, 20-05-1506) was de beroemdste ontdekkingsreiziger uit het tijdperk van de grote ontdekkingen. Hij maakte naam door zijn 'ontdekking' van Amerika onder Spaanse vlag in 1492. Columbus dacht na het oversteken van de Atlantische Oceaan Indië bereikt te hebben, maar was in werkelijkheid gestuit op een Nieuwe Wereld. Zijn ontdekking vormde een belangrijk keerpunt in de wereldgeschiedenis. Europese machten koloniseerden de beide Amerikaanse continenten. De ruime hoeveelheden land en grondstoffen speelden een rol bij de opkomst van Europa als het overheersende continent in de wereld. De zogenaamde Columbiaanse uitwisseling betekende een wereldwijde uitwisseling van gewassen, dieren èn ziektes: de besmettelijke ziektes van de Oude Wereld hadden een verwoestende uitwerking op de inheemse bevolkingen. Na de ontdekking van Amerika ging het snel met de kolonisatie. Het gebied dat nu de staat Louisiana vormt, werd oorspronkelijk bevolkt door Indianen-stammen als de Choctaw. De eerste Europeanen in het gebied waren de leden van een expeditie geleid door de Spanjaard Pánfilo de Narváez, die in 1528 de monding van de rivier de Mississippi ontdekte. Ongeveer dertien jaar later verkende een expeditie onder leiding van Hernando De Soto het gebied.

De Soto (⇐) was een Spaanse conquistador (veroveraar) en ontdekkingsreiziger. Hij kwam aan land in Tampa (Florida) in 1514 en zou tot 1542 met zijn mannen actief zijn in de kolonisatie. In 1541 werd de Mississippi vervolgens verder noordwaarts verkend teneinde hun gebied uit te breiden. Spaanse plaatsnamen in de streek als Desoto en Natchez herinneren hieraan. Hij stierf aan een koortsaanval op 25-06-1542 (klik HIER voor een afbeelding met de route die De Soto aflegde). De Fransen Jacques Marquette en Louis Jolliet (⇒) verkenden een groot deel van de rivier in 1673. Hun landgenoot De La Salle (⇒) trok in 1667 vanuit Frankrijk naar Canada, waar hij actief was met Franse pioniers (vandaar de Franse plaatsnamen in Canada: Montreal, Belleville en Quebec). De La Salle (datum doop 22-11-1643 | ovl. 19-03-1687) was een Franse bonthandelaar, ontdekkingsreiziger en kolonisator. Hij voer de Mississippi stroomafwaarts en bereikte in 1682 de Golf van Mexico. De Spanjaarden die het gebied eerder veroverden hadden weinig belangstelling meer voor de regio. De La Salle palmde het gebied in en gaf het in datzelfde jaar zijn huidige naam Louisiana ter ere van zijn vorst Lodewijk XIV. Halverwege de 18e eeuw werden de Fransen die nog in het noorden, in Acadia (afbeelding beneden), waren gevestigd (of beter gezegd "waren blijven hangen") op hun beurt weer verdreven door de Engelsen. Ook zij gingen stroomafwaarts en vestigden zich in het zuiden langs bayous, kreken, en moerassen aan de zijarmen van de Mississippi. Ze werden "A(r)cadians" genoemd (later verbasterd tot "cajuns"). Meer over de geschiedenis van de Verenigde Staten, de kolonisatie en de strijd om de onafhankelijkheid lees je op Wikipedia.

De naam Louisiana verwees in die tijd naar een veel groter gebied dan dat omvat wordt door de huidige staat (het licht gekleurde gebied op de kaart rechts). De rivier de Mississippi vormde de rechtergrens van het territorium Louisiana, dat reikte tot en met de zuidgrens van Canada. Omstreeks 1760 verloren de Fransen opnieuw hun gebied grotendeels aan Spanje, maar rond 1800 kreeg Frankrijk, dat toen geregeerd werd door Napoleon Bonaparte, hun territorium terug, om het in 1803 aan de (sinds 4 juli 1776 onafhankelijke) Verenigde Staten te verkopen voor $ 15.000.000,=, omgerekend naar de koers van nu een bedrag van $ 240.000.000. De onderhandelingen tussen de VS en Frankrijk over de aankoop waren aanvankelijk slechts van toepassing op de stad New Orleans. President Thomas Jefferson stuurde hiervoor de gezant Robert Livingston naar Parijs. Napoleon wilde de Britten beletten het gebied te verkrijgen, zijn visie was dat een sterke VS een tegengewicht kon bieden aan de Britse koloniale aspiraties in Noord-Amerika. Uiteindelijk werd overeengekomen om het gehele Louisiana-territorium te verkopen. Het ging om een gebied van ongeveer 2,1 miljoen km² ten westen van de rivier de Mississippi. De overeengekomen prijs komt neer op zo'n $7 per km2. Een transactie die bekend is geworden als de "Louisiana Purchase".

Deze aankoop verdubbelde ongeveer de oppervlakte van de toenmalige VS. Het gebied van de Louisiana Purchase beslaat het gebied ten westen van de Mississippi en ten oosten van de Rocky Mountains en omvat de huidige staten (of gedeelten van) Louisiana, Arkansas, Missouri, Iowa, Minnesota, North Dakota, South Dakota, Nebraska, Kansas, Oklahoma, Texas, New Mexico, Colorado, Wyoming en Montana. Een relatief klein deel van het oorspronkelijke gebied, gelegen ten noorden van de 49e breedtegraad, is thans Canadees grondgebied.

Het verdrag (⇐) werd getekend op 30 april 1803 en het gebied ging officieel over in Amerikaanse handen op 20 december van dat jaar. Op 30 april 1812 werd Louisiana formeel de 18de staat van de Verenigde Staten. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog stond Louisiana aan de kant van de Confederatie (zie verderop op deze website). Namen als New Orleans, Beaumont, Baton Rouge herinneren aan de Franse periode. De kolonisten waren volop bezig met vergaren, veroveren van land, het ontginnen en er profijt van trekken. Met elk een (Europese) muziekstijl die ze uit hun eigen land of regio hadden meegebracht, en die zich later zou vermengen met de worksongs en gospel van de slaven tot de Bluesstijl van hun stad of streek. Op het kaartje rechts de gekoloniseerde gebieden van Noord- en Zuid-Amerika door de diverse Europese landen (omstreeks 1750).

Slavernij

De behoefte aan slaven ontstond door de groeiende welvaart in Europa waardoor de consumptie van luxegoederen begon te stijgen, en extra arbeidskrachten nodig waren. Vanaf midden 16e eeuw haalden de Portugezen al slaven uit Afrika voor het werk op de rietsuikerplantages in Brazilië. Andere Europese landen deden al snel hetzelfde. Gedurende de vijftiende en zestiende eeuw betrof het enkele duizenden slaven per jaar. Onder meer belangrijke verbeteringen op het gebied van scheepsbouw en zeevaartkunde maakten het mogelijk om uiteindelijk aan de snel stijgende vraag te voldoen. Tegen 1700 werden er al 50.000 slaven per jaar getransporteerd. Samen roofden ze in 200 jaar meer dan 12 miljoen Afrikanen uit Afrika die in grote schepen naar Europa, resp. de Nieuwe Wereld (lees: Amerika) werden gebracht. Nederland deed daar ook aan mee en vervoerde van 1621 tot 1870 zo'n 550.000 Afrikanen.

Omstreeks het midden van de zeventiende eeuw, toen de suikerteelt in het Caribisch gebied goed tot ontwikkeling kwam, nam de slavenhandel explosief toe. De behoefte aan arbeidskrachten op de suiker-, koffie-, tabaks-, cacao- en later ook de katoenplantages in Amerika deed de trans-Atlantische slavenhandel (van Afrika naar Europa en Amerika) aanzwellen tot grote proporties. De Franse West-Indische Compagnie leidde de kolonie van Louisiana. De oorspronkelijke bewoners in dat gebied (lees: de Indianen) het land te laten helpen opbouwen bleek geen optie: die waren niet te onderwerpen. Men trok daarom, naar Europees voorbeeld, naar West-Afrika.

Overzicht slavenhandel van Afrika naar de VS. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

De slaven werden vooral gehaald in Senegambia (ook wel Bovenkust genoemd, de verzamelnaam voor de forten en factorijen die de West-Indische Compagnie in het huidige Senegal heeft gehad), Ghana en Mali. Het voornaamste doel van de handelsposten was het ronselen van slaven om die vervolgens te verschepen naar Amerika en ze daar te verkopen. In Afrika werden de slaven, waarvan het merendeel behoorde tot het Bambaren-volk, aangeboden door zwarte stamhoofden die ontdekt hadden dat het lucratief was de bij een stammenoorlog buitgemaakte gevangenen niet te doden, maar voor een goede prijs, goederen of wapens te koop aan te bieden. Slaven werden geketend in dorpen afgevoerd naar een schip en kwamen na een erbarmelijke reis (die 4 weken tot 6 maanden kon duren) aan in, met name, New Orleans. Om in en rond de stad te werken, danwel verder te worden getransporteerd naar staten als Mississippi, Alabama en Georgia, om daar te werken op de plantages. In de loop der eeuwen werden zo'n 25 miljoen mensen tot slaaf gemaakt. Miljoenen stierven tijdens de reis en voor zij verkocht konden worden, of naderhand op de plantages. Het betekende niet alleen een belangrijke aderlating voor de bevolking in Afrika, maar veranderde ook de samenleving dramatisch. Die werd sterk ontwricht, bevorderde de militarisering van de Afrikaanse samenlevingen en de slavernij in Afrika zelf nam er sterk door toe. De gevolgen waren enorm, en de grootste opbrengsten verdwenen in de zakken van de handelaars en natuurlijk de plantagehouders, waar de meeste slaven werkten. Vroeger woonden meer dan de helft van alle Amerikaanse miljonairs in Mississippi. Tegenwoordig zijn hun landgoederen als museum te bewonderen, maar zijn ze ook vaak een bedevaartsoord, een symbool, voor Amerikaanse patriotten.

*Noot: al werd veel gedacht dat het Amerikaanse zuiden uitsluitend werd bewoond door blanke plantage-eigenaren en hun slaven, doch slechts ongeveer 25 procent van de blanken in het zuiden bezaten slaven. Een andere misvatting is dat er alleen grote plantages waren waar honderden slaven werkten. In 1800 bezaten 15 procent van de eigenaren meer dan 20 slaven, en leefde de meerderheid van de slaven op plantages met twee of drie tot ongeveer vijftien slaven. Ook in Europa was de welvaart groeiende en droeg de verdere ontwikkeling van het Trans-Atlantische systeem sterk bij aan de Europese expansie en daarmee aan de ontwikkeling van het kapitalisme. De handel speelde zich af tussen 1525 en 1867, waarbij het hoogtepunt lag in de achttiende eeuw en de eerste helft van de negentiende eeuw. Het is de grootste gedwongen migratie en tegelijk grootste menselijke tragedie uit de geschiedenis en daarmee door de Verenigde Naties verklaard tot misdaad tegen de menselijkheid. Op de pagina over de Amerikaanse Burgeroorlog meer over het einde van de slavenhandel en de afschaffing van de slavernij.