AMERIKAANSE BURGEROORLOG

DE AFSCHAFFING VAN DE SLAVERNIJ

Het abolitionisme, de term voor het streven naar afschaffing van de slavernij in de Verenigde Staten ontstond in 1787. Steeds meer mensen in de noordelijke staten van Amerika vonden slavenhandel onmenselijk en stelden dat de slaven die er werkten onmiddellijk zouden moeten worden bevrijd zonder vergoeding voor slaveneigenaars.

In de Westerse wereld ontstond steeds meer verzet. John Brown, Frederick W. Douglass, William Lloyd Garrison en Sojourner Truth waren bekende abolitionisten. Ze werden geholpen door organisaties als de Underground Railroad, een geheim netwerk van adressen, codes en activiteiten, die zorgden voor schuilplaatsen en transport van gevluchte slaven.

Harriet Tubman, een slaaf gevlucht naar Canada, was het gezicht van de organisatie. Ze ging vijf keer terug naar het zuiden om (in totaal zo'n 300) slaven te bevrijden. Maar wel gewapend met een pistool om slaven die alsnog terug wilden keren naar hun baas te dwingen om voor hun vrijheid te kiezen ("You choose for freedom or you die").

foto: Harriet Tubman (maart 1822 - 10 maart 1913), een actieve abolitionist van de Underground Railroad

Uiteindelijk kreeg ze een prijs van 40.000 dollar op haar hoofd, maar werd nooit gepakt. De Act (wet) Prohibiting Importation of Slaves verbood sinds 1808 de invoer van nieuwe slaven uit Afrika, maar verkoop van binnen de VS geboren slaven was nog wel mogelijk. Het import- en handelsverbod op slaven betekende dus nog lang niet het einde van de slavenarbeid zelf. Die situatie bleef erbarmelijk en logisch dat proberen te ontsnappen en vluchten het enige was wat de meeste slaven bezig hield.

De roman "Uncle Tom's cabin" (De hut van Oom Tom;) van Harriet Beecher Stowe uit 1852 heeft de abolitionistische stroming een brede basis bezorgd in het bewustzijn van de bevolking van de noordelijke staten. Abolitionisme was een van de factoren die tot de Amerikaanse Burgeroorlog leidde.

afb.: "De hut van Oom Tom of: het leven onder de nederigen"

Ook verschillende Europese staten besloten in deze periode de slavenhandel en het bezit van slaven steeds verder uit te bannen. In het begin wonnen de slavenhouders de discussies, maar dat stopte toen de Engelsen de slavenhandel in 1814 verboden. Het houden van slaven mocht nog wèl, maar ook dat werd verboden in 1863. Ook in Nederland kwam er in 1814 een verbod op de slavenhandel.


Lees over het begin en einde van de slavernij en slavenhandel in Nederland:

DE AMERIKAANSE BURGEROORLOG

De noordelijke staten in Amerika besloten in navolging van een groot deel van Europa de slavernij af te schaffen. Het liefst in de gehele Verenigde Staten. Maar slavernij was een bevoegdheid van de deelstaten en niet van de federale regering. Deze regering kon dus niets wettelijk opleggen aan alle staten. In het zuiden van de Verenigde Staten waar de plantage-economie grotendeels was gebaseerd op goedkope slavenarbeid wilde de rijke grootgrondbezitters en plantagehouders hier natuurlijk niet in meegaan. Ze hadden hierbij de zuidelijke legers op hun hand. Het zorgde voor grote politieke spanningen tussen de noordelijke en de zuidelijke staten. Maar het ging niet alleen om de afschaffing van de slavernij. Geld speelde de voornaamste rol: de overige, toen nog staten-in-wording in het Westen, moesten kiezen of ze slavernij zouden toelaten of wettelijk zouden verbieden. Zouden ze voor het laatste kiezen dan zouden ze samen met de noordelijke staten economisch/financieel achterop raken ten opzichte van de rest van het land.

Op 6 november 1860 werd Abraham Lincoln, een succesvol advocaat, vooral dankzij het dichtbevolkte noorden tot 16de president gekozen namens de Republikeinse partij. Met een meerderheid van stemmen ondanks dat hij niet eens voorkwam op de stemlijsten van 11 zuidelijke staten. Het zuiden was namelijk bang dat de Republikeinse partij hen wilde dwingen de slavernij af te schaffen. Het was een van de belangrijkste beweegredenen voor het zuiden om zich af te scheiden van de Verenigde Staten. Lincoln zou pas vanaf 4 maart 1861 in functie komen en vanaf november 1860 was de zittend president James Buchanan dus relatief machteloos. Het zuiden kon zo zijn gang gaan in de afscheiding en de Geconfedereerde Staten van Amerika (Confederatie, en net als de Unie in het noorden een soort statenbond) werd officieel gesticht op 4 februari 1861. Een dag later werd Jefferson Davis benoemd tot de eerste president van de Geconfedereerde Staten van Amerika die zetelde in zijn eigen Witte Huis in Montgomery (Alabama).

afb.: derde van links op de foto de Republikeinse president Abraham Lincoln (12 februari 1809 - 15 april 1865)

Lincoln maakte hierdoor in zijn eerste ambtstermijn al onmiddellijk de grootste interne crisis mee die de Verenigde Staten ooit zouden kennen: de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) tussen de 19 Noordelijke Staten (de Unie) en de 11 Zuidelijke Staten (de Confederatie). De oorlog begon op 12 april 1861 's morgens om 4.30 uur met "The Battle of Fort Sumter". De South Carolina militia bombardeerde Fort Sumter van de US Army, gelegen aan de Oostkust in Charleston, South Carolina.

foto: Fort Sumter (tevens de afbeelding op de achtergrond van deze webpagina)

EMANCIPATION PROCLAMATION

Lincoln was geen abolitionist. Hij was tegen slavernij, maar niet voor een directe afschaffing ervan, zoals de abolitionisten, die een groot deel van zijn aanhangers vormden. Er werd door de abolitionisten zeer op aangedrongen, maar telkens wees Lincoln hun verzoeken af. Dit kwam door twee problemen: ten eerste zou hij de steun van de grensstaten van de Unie (Missouri, Kentucky, Maryland en Delaware), die voor hem belangrijk was, verliezen.

afb.: De politieke landkaart aan het begin van de Burgeroorlog

Die hadden namelijk wel een slaveneconomie maar bleven bij de Unie. Ten tweede zou hij de steun van de democraten verliezen, die tegen abolitionisten waren en voor slavernij. Maar ze waren nog wel bereid om oorlog te voeren voor het behoud van de Unie. Als het Noorden dan in tweeën gedeeld zou zijn, zou het Zuiden de oorlog kunnen winnen.

In 1862 schreef Lincoln zelfs aan een krant dat hij in de eerste plaats de Unie wou redden. Als hem dat zelfs zou lukken zonder één slaaf te bevrijden dan deed hij dat. Bovendien zou het de Zuidelijke economie een zware slag toebrengen.

Lincoln begon echter langzaam in 1862 van standpunt te veranderen. De Unie leed constant nederlagen op het slagveld en hij dacht aan een langzame emancipatie: “...ik voelde dat wij aan het eind van onze mogelijkheden waren gekomen en dat wij onze tactiek moesten veranderen of het spel verliezen.” Hij was van plan de slavernij af te schaffen. Persoonlijk wilde hij dat ook graag maar kon het niet eerder realiseren. Er waren ook een aantal voordelen:

  • De grote mogendheden uit Europa, Groot-Brittannië en Frankrijk, waren tegen slavernij. Met de afschaffing van slavernij zou hij zeker hun goedkeuring krijgen. Maar tegelijkertijd bestond het gevaar dat Groot-Brittannië, dat de grootste afnemer was van katoen van het Zuiden, de Confederatie zouden kunnen erkennen bij afschaffing van de slavernij of zelfs de kant van het Zuiden kiezen en dat zou fataal zijn voor het Noorden.
  • Het zou de oorlogvoering in het Zuiden afremmen. Zonder de slaven begon het Zuiden niets want het zou bijna niets meer kunnen produceren.

    In een poging zijn tegenstander te verzwakken riep de Noordelijke generaal Butler alle slaven in het Zuiden op om naar het Noorden te vluchten om ze vervolgens te rekruteren in zijn eigen leger. Enkele honderdduizenden gaven gehoor aan de oproep en vluchtten naar het Noorden, waar minstens 180.000 van hen vervolgens in dienst traden in het Noordelijke leger of bij de marine. Lincoln nam deze strategie over met de uitvaardiging van zijn 'Emancipation Proclamation' (afbeelding). Deze Emancipation Proclamation was een 'Executive Order' (decreet) die president Abraham Lincoln op 22 september 1862 afkondigde, en die vervolgens op 1 januari 1863 in werking trad. Daarin werd slavernij onwettig verklaard en verklaarde de slaven in rebellerende zuidelijke staten en gebieden "voor altijd vrij".

    afb.: de "Emancipation Proclamation". Klik op de afbeelding voor een vergroting

    Er stond het volgende in: De slavernij wordt afgeschaft in de volgende gebieden: Arkansas, Texas, Louisiana (behalve de districten St. Bernard, Palquemines, Jefferson, St. John, St. Charles, St. James, Ascension, Assumption, Terrebone. Lafourche, St. Mary, St. Martin en Orleans, inclusief de stad New Orleans), Mississippi, Alabama, Florida, Georgia, South Carolina, North Carolina en Virginia (behalve de 48 districten die samen West-Virginia worden genoemd, en ook de districten Berkley, Accomac, North-Hampton, Elizabeth City, York, Princess Ann en Norfolk, inclusief de steden Norfolk en Portsmouth. Dus de slavernij werd afgeschaft in alle gebieden van de Confederatie maar niet voor de grensstaten van de Unie. Deze grensstaten had Lincoln, zoals eerder vermeld, namelijk nodig.

    Lincolns houding tegenover de slavernij was puur pragmatisch en moreel gezien vrij dubbelzinnig. Zijn Emancipatie Proclamatie gaf de vrijheid aan 3.063.392 slaven die ongeveer 2 miljard dollar waard waren in de afgescheiden staten. Het besluit zou natuurlijk alleen maar kunnen worden doorgevoerd in de gebieden die de Noordelijke legers in handen kregen. Maar de vrijheid ontging 441.702 slaven in de vier grensstaten, die de Unie trouw waren gebleven. Tennessee en een aantal gebieden in Virginia en Louisiana werd toegestaan hun slaven te houden, omdat zij zich reeds hadden onderworpen. Bovendien was de Emanicipation Proclamation niet helemaal wettig: slavernij was een bevoegdheid van de deelstaten en niet van de federale regering.

    WETTEN DIE TOT DE PROCLAMATIE LEIDDEN:

    - juli 1861: in de eerste confiscatiewet staat dat slaven die werken voor de Rebellen (zo werden de zuidelijken ook wel genoemd) door de Unie kunnen worden opgepakt

    - maart 1862: legerpersoneel wordt verboden om voortvluchtige slaven terug te brengen naar hun eigenaren

    - 10 april 1862: eigenaren die hun slaven vrijlaten krijgen een schadevergoeding

    - 16 april 1862: slavernij wordt verboden in het District of Columbia (het gebied, DC genoemd, rond de Amerikaanse hoofdstad Washington)

    - juli 1862: alle slaven van eigenaren die de Confederatie (zuidelijken) steunen, worden vrijgelaten.

    Ondanks de beperkende bepalingen werd deze proclamatie de belangrijkste politieke zet in de oorlog. De wereldopinie schaarde zich nu definitief achter het Noorden. Massa-demonstraties van Engelse arbeiders dwongen het kabinet het bouwen van oorlogsschepen voor de Confederatie te stoppen. Het decreet leidde ertoe dat de Europese mogendheden na veel aarzelen weigerden om de Confederatie diplomatiek te erkennen. In Europa en de kolonies was de slavernij al decennia eerder afgeschaft.

    In het Noorden gingen duizenden mensen de straat op om feest te vieren. Ze zongen liederen en hielden optochten en toespraken. Natuurlijk was niet iedereen blij: ook in het Noorden bestonden er vooroordelen over zwarten. Maar ook leidde de proclamatie tot een toestroom van vrijwilligers voor het leger in de zuidelijke Confederatie en mogelijk dus tot een verlenging van de oorlog. Hoewel slaveneigenaren hun slaven niets over de proclamatie vertelden, kwamen velen er toch achter. Steeds meer slaven ontsnapten en kwamen in opstand en overal waar de Noordelijke legers verschenen stroomden de plantages leeg. Deze proclamatie zorgde er niet voor dat slaven meteen bevrijd werden, maar het was een grote stap voorwaarts. Het document verklaarde ten overstaan van de hele wereld dat de Burgeroorlog bedoeld was om een eind te maken aan de slavernij. Een nadeel was wel dat er een enorm vluchtelingenprobleem ontstond in het Noorden.

    Ondanks het grote verlies aan mensenlevens bleef president Lincoln vasthouden aan zijn compromisloze houding tegen het zuiden. Op 9 april 1865 tekende de Zuidelijke generaal Lee de overgave, waarmee het verzet van de afgescheiden Zuidelijke Staten praktisch ten einde kwam en ze alsnog de afschaffing van de slavernij moesten accepteren. Op 19 juni 1865 werden de laatste slaven in de VS bevrijd in Galveston (Texas) door de ondertekening van de Emanicpation Proclamation (later zou dit een nationale feestdag worden in de VS, zie verderop op de pagina). Het volledige einde van de slavernij in de VS kwam er op 6 december 1865 na de oorlog, toen het 13e amendement op de grondwet van kracht werd. Dat verbood slavernij in heel de Verenigde Staten. De ironie wil dus dat de slavernij langer bleef bestaan in die vier eerder genoemde noordelijke grensstaten dan in het zuiden, zij het kort (van 19 juni tot 6 december).

    SLACHTOFFERS

    Tot nu toe werd aangenomen dat het aantal gewonde slachtoffers van de Amerikaanse Burgeroorlog zo'n 500.000 bedroeg en het aantal dodelijke slachtoffers rond de 620.000 lag (waarvan 360.000 uit het noorden en 260.000 uit het zuiden). Dit getal was grotendeels het werk van twee amateurhistorici uit de 19e eeuw: William F. Fox en Thomas Leonard Livermoreen. Op 16-02-2017 volgt een publicatie van David Hacker, demografisch historicus aan de Binghampton University te New York. Het aantal dodelijke slachtoffers van de Amerikaanse Burgeroorlog ligt ruim twintig procent hoger dan eerder gedacht. Deze conclusie trekt hij na het bestuderen van kortgeleden vrijgegeven bevolkingsregisters. In totaal zijn er volgens hem minstens 750.000 Amerikanen omgekomen in de strijd tussen het noorden en het zuiden.

    Nog meer weten over de Amerikaanse Burgeroorlog?

    DE MOORD OP LINCOLN

    President Lincoln heeft dat laatste allemaal niet mogen meemaken. Hij werd (als eerste president van de V.S. tijdens zijn ambt) vermoord op Goede Vrijdag, 14 april 1865. Vijf dagen na de capitulatie van het Zuiden werd hij in Ford's Theatre, een schouwburg in Washington, neergeschoten door John Wilkes Booth. Een fanatieke aanhanger van de Geconfedereerde Staten. De moordenaar wist de presidentiële loge te bereiken omdat hij als acteur voldoende privileges had. Bovendien was de eigenaar van de schouwburg een vriend van hem. Van achteren schoot hij Lincoln in het hoofd. Volgens sommigen schreeuwde hij op dat moment 'Sic semper tyrannis', een Latijnse tekst die Brutus sprak toen hij Julius Caesar vermoordde en zoveel betekent als "zo vergaat het tirannen altijd". De president stierf de volgende dag in het "Peterson House" op 56-jarige leeftijd.

    Peterson-house was het huis van William en Anna Peterson (Duitse immigranten) dat tegenover Ford's Theatre lag. Van de kelder en eerste verdieping werden kamers verhuurd en tijdens de zoektocht naar de moordenaar van Lincoln werd het als commandocentrum gebruikt.


    Peterson House toen en nu, op 10th Street 516 NW in Washington D.C.

    Het bestaat nog steeds, maar nu als museum met restaurant. Open de pagina, onder de foto's vind je een zgn. "Virtual Tour", waarmee je jezelf kunt rondleiden door het huis. Kies de richting in het huis en klik!


    Na de moord wist Booth te ontkomen. Hij sprong van het balkon, brak zijn been, maar wist wel uit handen van zijn achtervolgers te blijven. Dokter Samuel Mudd behandelde hem aan zijn gebroken been. Hiervoor werd hij later veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Op 26 april 1865, twaalf dagen na de moord, werd Booth alsnog gevonden. Leden van de cavalerie wisten hem te traceren in een tabaksschuur in Virginia. De moordenaar weigerde zich over te geven, waarop de sergeant van de cavaleristen het bevel gaf de schuur in brand te steken. Toen Booth op de vlucht sloeg voor de vlammen, werd hij neergeschoten. (Detail: de vrouw van voormalig Brits premier Tony Blair, Cherie Blair-Booth, is een verre nazaat van de moordenaar van Lincoln).

    De dood van Lincoln schokte Amerika hevig, ook de zuidelijke staten. In Washington namen zeker 100.000 mensen en in New York 600.000 mensen afscheid van de vermoorde president. Een speciale rouwtrein bracht Lincoln in verschillende dagen van Washington over een afstand van 2700 kilometer via New York, Detroit, Buffalo en Chicago naar Springfield (Illinois), waar hij op 4 mei 1865 werd bijgezet in de familiekelder op het kerkhof Oak Ridge. Rouwende mensen stonden overal langs de route. Naar schatting hebben zo'n zeven miljoen mensen de diverse rouwplechtigheden bijgewoond.

    Ongewild werd Lincoln een icoon van het abolitionisme. Voor de bevrijde zwarten gold hij bijna als een heilige. Dit werd versterkt door zijn wederopbouwplan en de herintegratie (Reconstruction) van het Zuiden. Het feit dat hij (acht maanden voor de ratificatie van zijn amendement) vermoord werd, werkte het beeld van de visionaire president in de hand.

    foto: Lincoln Memorial gesitueerd in het verlengde van de National Mall in Washington

    ⇒Onderstaande animatie (zgn. gif-afbeelding) laat zien wanneer de Amerikaanse territoria en staten de slavernij verbieden of toestaan in de periode 1789–1865. In totaal 8 kaarten, die verspringen om de 10 seconden.


    SHARECROPPING & SEGREGATIE

    Het einde van de Burgeroorlog in de VS betekende niet het einde van de plantage-economie. De plantages bestonden nog en zwarten deden nog altijd het werk maar nu via een systeem van pachters. Voormalige slaven bewerkten de velden van de blanke landeigenaren in ruil voor een aandeel in de oogst, het zgn. "sharecropping".

    foto: Voormalige slaven die zelf het land bebouwen voor een deel van de opbrengst

    De landeigenaren bezaten de gereedschappen, leverden kleding en beheerden de winkels waar de arbeiders hun levensbehoeften insloegen. Een ongelijk en schulden makend systeem. De toestroom van zwarte arbeiders ging echter door tot de Eerste Wereldoorlog. Toen waren er vier zwarten op één blanke in het gebied. Het feodale deelpachtsysteem bleef tot ver in de 20ste eeuw bestaan tot katoenplukmachines in de jaren vijftig hier een einde aan maakten.

    foto: Sharecropping in de katoenteelt in Mississippi

    Sharecropping na de slavernij bracht feitelijk niet veel verbetering: Na de moord op president Lincoln pardonneerde diens opvolger, voormalig vicepresident en Democraat Andrew Johnson, de Zuidelijke leiders van de verslagen Confederatie waarna die sterk discriminerende wetten tegen zwarten, de zgn. afkondigden. De segregatie (scheiding van de rassen) was een feit. Zwarten mochten niet naar parken, bibliotheken, restaurants of bioscopen, en moesten achteraan plaatsnemen in het openbaar vervoer. In kledingwinkels moesten ze hun maat schatten, i.p.v. kleding te passen. Met de Black Codes werd de bevrijding van de slaven zo goed als teruggedraaid. Het Amerikaanse Congres verklaarde deze wetten later nietig en besloot over te gaan tot Reconstructie (gedwongen hervorming) van de meeste Zuidelijke staten (periode 1865-1877). Lees meer over de

    In die periode ontstond ook de Ku Klux Klan in Pulaski (Tennessee) als een lokale club. Volgens de schrijver Wyn Craig Wade begon de organisatie als een grap van zes werkloze soldaten die terugkwamen uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Ze verkleedden zich als spoken te paard.

    foto: De Ku Klux Klan

    Al snel begonnen ze de pas van slavernij bevrijde zwarte bevolking te intimideren en te terroriseren, en was er sprake van veel lynchpartijen. In grote delen van Tennessee vond hun voorbeeld navolging en werden afdelingen van de Klan opgericht.

    In 1900 diende George Henry White, in die tijd het enige zwarte Congreslid, het eerste voorstel in voor een specifieke wet tegen lynchen om het als federaal haatmisdrijf te betitelen. Bijna tweehonderd keer strandde een dergelijk wetsvoorstel in al die jaren in de stemmingen van het Huis van Afgevaardigden of de Senaat. Tot in maart 2022. Toen gingen beide Kamers akkoord. Voor het wetsvoorstel was in beide parlementen nu wel een overgrote meerderheid. Door de wet kunnen meerdere mensen die samen met een haatmotief iemand ombrengen of zwaar verwonden worden vervolgd voor lynchen. De maximumstraf is 30 jaar cel. Volgens deskundigen heeft de wet vooral symbolische waarde, om stil te staan bij gruweldaden uit het verleden. Toch benadrukte president Biden dat de wet ook daadwerkelijk nodig is tegen hedendaagse vormen van racistisch terrorisme.

    De wet heet officieel de Emmett Till Anti-Lynching Act en is vernoemd naar de 14-jarige zwarte jongen Emmett Till. In 1955 werd hij in Mississippi ontvoerd en vermoord nadat hij naar een witte vrouw zou hebben gefloten. Twee blanke mannen werden door een volledig blanke jury vrijgesproken, maar later erkenden ze dat ze de jongen hadden gedood. Zijn moeder stond erop dat hij een open kist kreeg, zodat iedereen kon zien hoe haar zoon was toegetakeld. Tills dood wordt gezien als een van de aanleidingen voor het onstaan van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging.

    De Ku Klux Klan speelde in de Amerikaanse geschiedenis een belangrijke rol tijdens de Reconstructie, in het Interbellum en tijdens de segregatiekwestie. Tegenwoordig wordt de KKK als organisatie geacht niet meer te bestaan. Wel zijn er tal van regionale extreemrechtse groeperingen die op de oude Klan geënt zijn. De maatschappelijke en politieke invloed van deze splintergroepen is echter verwaarloosbaar.

    Lees hier verder over de

    BLACK LIVES MATTER

    Rond de eeuwwisseling kwam de Burgerrechtenbeweging voor de zwarten op, maar het zou bijna honderd jaar duren voor zwarten in het Zuiden hun kiesrecht konden uitoefenen.

    foto: Ulysses Simpson Grant (27 april 1822 - 23 juli 1885), generaal en opperbevelhebber van de Noordelijke strijdkrachten tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, en 18e president van de Verenigde Staten (1869 - 1877)

    Na president Ulysses Simpson Grant, had pas president Kennedy (begin jaren 60 van de 20ste eeuw) weer belangstelling voor de burgerrechten van de zwarten in de Verenigde Staten.

    Was Texas de laatste die de Emancipation Proclamation ondertekende, in 1980 was het de eerste staat die 19 juni erkende als nationale feestdag, wat later in heel wat Amerikaanse staten navolging vond. De dag werd Juneteenth genoemd, een samentrekking van June en nineteenth. De oproep om ook in de rest van het land van 19 juni een feestdag te maken, kwam er in de nasleep van de aanhoudende Black Lives Matter-protesten tegen racisme en buitensporig politiegeweld.

    Op donderdag 17 juni 2021 tekende de Amerikaaanse Democatische president Joe Biden de "Juneteenth National Independence Day Act": 19 juni werd een nationale feestdag en een officiële vrije dag in de VS (foto beneden).

    Joe Biden na ondertekening van de "Juneteenth National Independence Day Act" op 17 juni 2021

    De Amerikaanse feestdag Juneteenth is ook bekend als Freedom Day, Jubilee Day, Liberation Day en Emancipation Day.


    URBANISATIE EN MIGRATIE

    VERSPREIDING EN ONTWIKKELING VAN DE DELTA BLUES

    Na afschaffing van de slavernij in 1865 bleven veel voormalige slaven dus op de plantages werken en wonen, maar ook een groot aantal vertrok naar andere streken in de Verenigde Staten om hun geluk daar te beproeven. Vooral na 1869 toen de eerste Transcontinental Railroad (transcontinentale spoorlijn) werd voltooid. De grote industriesteden in het noorden zoals Memphis, Detroit en Chicago waren populair. New Orleans en Baton Rouge waren favoriet bij de zwarten die zuidwaarts trokken. Blues was niet langer van het platteland: "The Blues got urbanized". Maar daarmee deed ook de commercie zijn intrede. Dat de omstandigheden voor de zwarten enigszins verbeterden, is vanaf dan ook merkbaar in de ontwikkeling van de Blues. Sneller en opgewekter: Blues wordt een product van entertainment. Ook blanke Amerikanen gingen zich bezighouden met de Blues. Al was de slavernij dan officieel afgeschaft, in de praktijk zou de behandeling van de zwarten nog lang hetzelfde, dus slecht, blijven, vooral in het conservatieve zuiden van de VS. Maar gelokt door een beter economisch vooruitzicht verspreidden veel van de voormalige slaven zich met hun muziek over de VS, en er ontstond tegelijk een hele traditie van zwarte en blanke spoorwegliedjes.

    Een van de beroemdste was "John Henry", het verhaal van een zwarte spoorwegwerker. Het is een werelds volkslied met religieuze sporen in de tekst. of luister beneden naar deze Folksong, in een uitvoering van Joe Uehlein.


    Foto: Standbeeld van John Henry, Talcott, Summers County, in het zuidoosten van West Virginia. foto: Werken aan de spoorlijn

    Veel bevrijde slaven zochten, behalve bij de spoorwegen, werk op stoomboten, in de mijnen, fabrieken, houthakkerskampen, vleeshandel en aan de dijken. Ook was in de slavenwet uit de Spaanse tijd iets voorzien dat coartación* heette wat een mogelijkheid gaf jezelf of familie vrij te kopen.

    */Coartación was een systeem van, zeg maar "zelfbetaalde vrijlating" in koloniale Latijns-Amerikaanse slavensamenlevingen, tijdens de zestiende tot negentiende eeuw. Het stelde slaven in staat om een aanbetaling te doen en een vaste prijs voor hun vrijheid vast te stellen, waardoor ze de status kregen van coartado, die extra rechten en privileges gaf aan de slaaf. De slaafmeester kon daarna aan de prijs niets veranderen, ook niet als de marktprijzen gewijzigd waren. De uitdrukking komt oorspronkelijk van het Spaanse "coartar" en betekent afsnijden of beperken, maar later is de definitie van "coartación" als betekenis verworden tot belemmering of beperking van de macht van de slaafmeester./*

    Maar vrij of niet: al te vaak kwamen ze om het kleinste vergrijp in de gevangenis terecht. Opgesloten door de blanken uit het zuiden die hen nog altijd beschouwden als minderwaardige mensen met wie ze konden doen wat ze wilden. Niet altijd onterecht: na hun vrijheid lapten vele voormalige slaven de regels aan hun laars en de criminaliteit was hoog.

    Dat ook de zwarten niet allemaal lieverdjes waren, bewijst het verhaal van LEAD BELLY. Een markant en veelbesproken figuur die ondanks zijn gewelddadig leven toch zou uitgroeien tot Blues- en Folkicoon. Een groot aantal nummers van Lead Belly zouden later vooral bekend worden in een uitvoering door andere artiesten.

    foto: Huddie William Ledbetter (20 januari 1889 - 6 december 1949)

    Huddie William Ledbetter, een Amerikaans Blues- en Folkmuzikant, werd op 20 januari 1889 geboren op de "Jeter Plantation" in het uiterste noordwesten van Louisiana vlakbij Mooringsport. Hij werd onder de naam Lead Belly bekend als zanger en gitarist. Hoewel veel van zijn nummers zijn uitgebracht onder de naam Leadbelly (als één woord) spelde hij zijn naam zelf als Lead Belly. Zo staat het ook op zijn grafsteen en ook de naar hem vernoemde Lead Belly Foundation gebruikt deze spelling. Hij was de eerste zwarte zanger die door de blanke intellectuelen werd omarmd. Zijn repertoire was met name gericht op Folk (hij was het die de "Folk standards" introduceerde) en Blues, maar daarnaast speelde hij ook Gospel en Rock-'n-Roll. Een multi-instrumentalist: hij was niet alleen een virtuoos op de 12-snarige gitaar, maar speelde ook piano, mandoline, accordeon, viool, and "windjammer" (diatonische accordeon, ook wel trekzak of melodeon). In sommige nummers begeleidt hij zichzelf met handgeklap of "footstomping". Hij werkte met veel muzikanten waaronder Blind Lemon Jefferson, een van de populairste Blueszangers in de jaren 20, en met

    Blind Lemon Jefferson (24 september 1893 – 19 december 1929)


    Blind Lemon Jefferson - "Match Box Blues" (1927)

    John Lomax, een Amerikaanse leraar, een baanbrekende musicoloog en een folklorist die veel heeft gedaan voor het behoud van de Amerikaanse Folk. Lead Belly was een icoon binnen de Amerikaanse Folk- en Bluesmuzikanten. Zijn teksten gingen over vrouwen, drank, het harde leven in de gevangenis en racisme. Maar hij zong ook over mensen die op dat moment in het nieuws waren, zoals Franklin D. Roosevelt, Adolf Hitler, Jean Harlow, Jack Johnson, the Scottsboro Boys and Howard Hughes. Tot zijn bekendste nummers behoren The House of the Rising Sun, The Midnight Special, Goodnight Irene en Rock Island Line (zie beneden).

    Een legende werd hij vooral door zijn gewelddadige leven wat hem meerdere malen gevangenisstraf opleverde. In 1916 ontsnapte hij uit een gevangenis in Texas waarna hij twee jaar door het leven ging onder de naam 'Walter Boyd'. Toen hij opnieuw een man vermoordde, werd hij tot 30 jaar cel veroordeeld. In 1925 werd hem gratie verleend. Zijn gratieverzoek aan Pat Morris Neff, de 28ste Gouverneur van Texas (1921-1925), had hij muzikaal gebracht met een lied getiteld "Pardon Song for Governor Neff" met de volgende tekst: "Please, Governor Neff, Be good 'n' kind - Have mercy on my great long time... - I don't see to save my soul - If I don't get a pardon, try me on a parole... - If I had you, Governor Neff, like you got me - I'd wake up in the mornin' and I'd set you free".

    In 1976 werd een ruim 2 uur durende film ("Lead Belly") gemaakt over Lead Belly door regisseur Gordon Parks met in de hoofdrol Roger E. Mosley. Onderstaand een fragment waarin hij "Good Night Irene" vertolkt voor zijn medegevangenen en het muzikale verzoek "Pardon Song for Governor Neff" doet aan de Gouverneur van Texas:

  • Vijf jaar had hij plezier van zijn vrijheid. In 1930 werd Lead Belly opnieuw veroordeeld wegens poging tot moord na een steekincident. In juli 1933 werd hij in de gevangenis bezocht door John en Alan Lomax, met wie hij veel nummers opnam. In 1934 diende hij opnieuw een muzikaal gratieverzoek in dat werd gehonoreerd. Vervolgens ging hij toeren met Lomax. Nadat Lead Belly in 1940 Lomax had bedreigd met een mes, beëindigde deze de vriendschap. Vervolgens belandde hij in New York om zich als muzikant te vestigen. Zijn muziek werd omarmd door artiesten als Woody Guthrie en Pete Seeger. In maart 1939 werd Lead Belly weer gearresteerd voor het neersteken van een man en moest hij vervolgens 8 jaar de cel in. Na zijn vrijlating verscheen Lead Belly in twee radioprogramma's "Folk Music of America" and "Back Where I Come From".

    Ook nam hij het album "The Midnight Special and Other Southern Prison Songs" op, samen met het Golden Gate Quartet: met wisselende zangers een van de bekendste en succesvolste vertolkers van Gospelmuziek in de Verenigde Staten. Het Golden Gate Quartet werd opgericht in 1934 in Norfolk (Virginia) als Golden Gate Jubilee Singers. Het heeft zijn huidige naam sinds 1941.

    afb.: hoes van het album "The Midnight Special and Other Southern Prison Songs"

    Een paar jaar later vertrok Lead Belly naar de West Coast en kreeg daar een eigen wekelijks radioprogramma. In Los Angeles tekende hij een contract bij Capitol Records en eindelijk kon hij gaan opnemen. In 1949 begon Lead Belly aan zijn eerste Europese tournee, maar werd ziek voordat hij deze kon afmaken. Later dat jaar, op 6 december, overleed hij in New York op 60-jarige leeftijd aan de gevolgen van A.L.S., een uiteindelijk dodelijke zenuw-/spierziekte. Hij werd begraven in Caddo Parish (Louisiana). Zijn grafsteen draagt behalve de tekst "King Of The 12 String Guitar" een overzicht van de verschillende "Halls of Fame" waarin hij sinds 1972 is opgenomen.

    foto: Lead Belly's graf bij de Shiloh Baptist Church op the Blanchard La-Tex Road, Northwest Louisiana.

    Hieronder een aantal bekende nummers van Lead Belly:


    "Black Betty" (1939) (o.a. gecoverd door de Amerikaanse band Ram Jam)


    "Pick a bale of cotton" (1940)


    "Mr. Hitler" (1942)


    "Where did you sleep last night?" (1944)


    "Rock Island line" (1944)


    "House of the rising sun" (1944) (o.a. gecoverd door The Animals)


    "Midnight Special" (1946) (o.a. gecoverd door Creedence Clearwater Revival)


    "Diggin my potatoes" (1948) (o.a. gecoverd door Ferry Grignard)


    "Goodnight Irene" (1933)

    "Goodnight Irene" is later een groot aantal keren gecovered. Klik op de versie die je wilt beluisteren, het bijbehorende filmpje zoals op Youtube staat verschijnt in beeld.